هنگامِ خریدِ الماس، اندازه و درخششِ ظاهری تنها معیارهای مهم نیستند. دو الماس با وزنِ یکسان ممکن است از نظرِ زیبایی، کیفیت و قیمت تفاوتِ زیادی داشته باشند. برای مقایسهٔ استاندارد، چهار معیارِ اصلی با عنوانِ ۴C به کار میروند.
مؤسسهٔ گوهرشناسیِ آمریکا (GIA) این چهار معیار را بهعنوانِ زبانِ استانداردِ ارزیابیِ کیفیتِ الماس معرفی کرده و امروزه در سراسرِ صنعتِ جواهرات از آنها استفاده میشود:
- Cut — کیفیتِ تراش
- Color — درجهٔ رنگ
- Clarity — میزانِ پاکی
- Carat Weight — وزنِ قیراطی
۱. تراش (Cut)
تراش مشخص میکند نور چگونه واردِ سنگ میشود، درونِ آن حرکت میکند و دوباره به چشمِ بیننده بازمیگردد. اگر تناسبِ زوایا، وجوه و عمقِ سنگ مناسب باشد، الماس نورِ بیشتری بازتاب میدهد. اگر بیش از اندازه عمیق یا کمعمق تراش خورده باشد، بخشی از نور از اطراف یا زیرِ سنگ خارج میشود.
GIA کیفیتِ تراشِ الماسهای گردِ برلیان را در درجاتی از Excellent تا Poor ارزیابی میکند.
تراش با شکلِ الماس فرق دارد
شکلِ الماس به فرمِ ظاهریِ آن اشاره دارد — گرد، بیضی، اشکی، مارکیز، پرنسس، کوشن، زمردی، قلبی. اما کیفیتِ تراش به نحوهٔ ایجادِ وجوه، تناسبِ ابعاد، تقارن و پرداختِ سنگ مربوط است. دو الماسِ گرد میتوانند شکلِ یکسانی داشته باشند اما یکی تراشِ عالی و دیگری تراشِ متوسط.
۲. رنگ (Color)
درجهٔ رنگِ الماسهای سفید بر اساسِ میزانِ بیرنگبودنِ آنها بررسی میشود. مقیاسِ رنگِ GIA از حرفِ D تا Z ادامه دارد:
- D تا F: بیرنگ
- G تا J: نزدیک به بیرنگ
- K تا M: دارای تهرنگِ کم
- درجاتِ پایینتر: رنگِ زرد یا قهوهایِ محسوستر
الماسهای بیرنگ کمیابتر و گرانترند؛ اما این یعنی همه باید بالاترین درجه را بخرند. در بسیاری از جواهرات، درجهٔ نزدیک به بیرنگ هم کاملاً سفید و زیبا دیده میشود — بهخصوص وقتی روی طلای زرد یا رزگلد بنشیند.
۳. پاکی (Clarity)
پاکی به ویژگیهای داخلی (Inclusion) و سطحی (Blemish) سنگ مربوط میشود. کارشناسان هنگامِ درجهبندی، تعداد، اندازه، نوع، محل و میزانِ قابلمشاهدهبودنِ این ویژگیها را بررسی میکنند. درجهبندیِ رایج عبارت است از:
- FL — بدونِ ویژگیِ داخلی و سطحیِ قابلمشاهده
- IF — بدونِ ویژگیِ داخلیِ قابلمشاهده
- VVS1 و VVS2 — ویژگیهای بسیار بسیار جزئی
- VS1 و VS2 — ویژگیهای بسیار جزئی
- SI1 و SI2 — ویژگیهای جزئی
- I1، I2 و I3 — ویژگیهای قابلتوجهتر
بیشترِ الماسهای طبیعی ویژگیهای داخلیِ بسیار کوچکی دارند و این لزوماً باعثِ بیارزششدنِ سنگ نمیشود. GIA هم اشاره میکند که تفاوتِ برخی درجات مانندِ VS1 و SI2 ممکن است برای چشمِ غیرمسلح آشکار نباشد.
محلِ ناخالصی هم مهم است: ناخالصیِ کوچکی در مرکزِ الماس بیشتر از ویژگیِ مشابه نزدیکِ لبه دیده میشود، و برخی ویژگیها میتوانند روی استحکامِ سنگ اثر بگذارند.
۴. وزنِ قیراطی (Carat)
هر یک قیراط برابر با ۲۰۰ میلیگرم است. وزنِ قیراطی را نباید با اندازهٔ ظاهری یکی دانست: دو الماس با وزنِ یکسان ممکن است به دلیلِ تفاوت در شکل، عمق و کیفیتِ تراش، از بالا اندازهٔ متفاوتی داشته باشند.
قیمت هم با وزن بهصورتِ خطی بالا نمیرود. در وزنهای شناختهشده مانندِ نیم قیراط، یک قیراط یا دو قیراط تقاضای بازار بیشتر است؛ به همین دلیل تفاوتِ قیمتِ یک الماسِ ۰٫۹۵ قیراطی و یک الماسِ یک قیراطی میتواند بیشتر از تفاوتِ ظاهریِ آنها باشد.
با بودجهٔ مشخص چطور انتخاب کنیم؟
- ابتدا کیفیتِ تراشِ مناسب را انتخاب کنید.
- درجهٔ رنگ را متناسب با فلزِ پایه در نظر بگیرید.
- پاکی را تا حدی انتخاب کنید که ویژگیها با چشم دیده نشوند.
- وزنِ قیراطی را بر اساسِ بودجه و اندازهٔ موردنظر تعیین کنید.
بهترین الماس، بالاترین درجه در همهٔ معیارها نیست؛ متعادلترین ترکیب برای چشم و بودجهٔ شماست.
گزارشِ درجهبندی چیست؟
گزارشِ درجهبندی سندی تخصصی است که ویژگیهای فنیِ الماس را ثبت میکند: وزنِ قیراطی، درجهٔ رنگ، درجهٔ پاکی، کیفیتِ تراش، ابعاد، شکلِ سنگ، تقارن، پرداخت، فلورسانس، نمودارِ ویژگیهای داخلی و شمارهٔ گزارش. گزارش با فاکتورِ فروش فرق دارد: گزارش مشخصاتِ فنیِ سنگ را بیان میکند و فاکتور مشخصاتِ فروشنده، محصول و مبلغِ معامله را.
هنگامِ بررسیِ گزارش به چه دقت کنم؟
شمارهٔ گزارش معتبر و قابلِ استعلام باشد، اطلاعاتش با سنگ بخواند، طبیعی یا آزمایشگاهیبودن مشخص باشد و تاریخ و نامِ آزمایشگاه درج شده باشد.
آیا فقط دانستنِ ۴C کافی است؟
خیر. شکلِ الماس، تقارن، کیفیتِ پرداخت، فلورسانس، وجودِ بهسازی، اعتبارِ گزارش، طراحیِ پایه، کیفیتِ مخراجکاری و اعتبارِ فروشنده هم باید بررسی شوند.
اشتباهاتِ رایج در بررسیِ ۴C
- توجه فقط به قیراط؛ بزرگتر بودن بهتنهایی نشانهٔ کیفیت نیست.
- پرداختِ هزینهٔ زیاد برای پاکیای که با چشم دیده نمیشود.
- نادیدهگرفتنِ کیفیتِ تراش، که مستقیماً درخشش را کم میکند.
- انتخابِ رنگ بدونِ توجه به فلزِ پایه.
- خرید بدونِ گزارش یا فاکتورِ دقیق.
جمعبندی
تراش بر درخشش، رنگ بر میزانِ بیرنگبودن، پاکی بر ویژگیهای داخلی و سطحی، و قیراط بر وزنِ الماس دلالت دارد. یک الماسِ مناسب الزاماً بالاترین درجه را در همهٔ معیارها ندارد؛ بهترین انتخاب، الماسی است که میانِ زیبایی، کیفیت، اندازه و بودجه تعادلِ مناسبی ایجاد کند. برای دیدنِ قطعاتِ الماسِ مجموعه، محصولاتِ یاس کبود را ببینید.
